Bir doktor asistanının bana anlattıklarını sizlerle bir köşe yazısı olarak paylaşmak istedim. Diyebilirsiniz ki: “Asistanın anlattıkları bizi ne ilgilendirir?” Belki de haklısınız. Ancak ben bu hikâyeyi dinlediğimde, her hareketin ve her cümlenin bir anlamı olabileceğini gördüm. Bu dersin de hikâyenin içinde saklı olduğunu fark ettiğim için sizlerle paylaşmak istedim.
Buyurun, birlikte okuyalım. Herkes istediği dersi buradan çıkarsın; gerisi teferruattan ibarettir.
İnsan bazen tam olarak nerede olduğunu kendisi bile bilemez. Ayakları yere basarken aklı bulutların üzerinde dolaşır. İşte tam da o aralıkta, ne bütünüyle yukarıda ne de tamamen aşağıda, bir yerdeyizdir.
“Yerden yukarıdayım, gökten aşağıdayım” sözü, insanın bu arada kalmışlığının, bu geçiş hâlinin en sade ama en derin ifadesidir.
Bu söz, ilk duyulduğunda basit, hatta biraz muğlak gelir. Ancak zaman geçtikçe insanın zihnine ve diline yerleşir; anlamı katman katman açılır.
“Yerden yukarıdayım, gökten aşağıdayım” sözü, bir tıp hocasının öğrencilerine, her olaydan sonra ders niteliğinde sürekli tekrarladığı bir cümledir. Bu cümle öğrenciler tarafından ezberlenmiştir ancak ne anlama geldiği bilinmemektedir. Kimse de cesaret edip hocasına soramaz. Üstelik hocanın bu cümleyi hangi olaydan sonra söyleyeceğini tahmin etmek de oldukça zordur.
Bu cümleye genel anlamda bakıldığında, yalnızca bir durumu değil, aynı zamanda bir hayat duruşunu anlattığı görülür. Çünkü insan zihni kesinlik ister: Ya yerdesindir ya gökte. Oysa hayat çoğu zaman bu iki uç arasında akıp gider ve bizi sürekli savurur: Umut ile kaygı, başarı ile başarısızlık, gülmek ile ağlamak, varlık ile yokluk...
Buradan anlıyoruz ki hiçbir duygu tek başına hüküm sürmez; dolayısıyla hayat inişli çıkışlıdır. Bir gün kendimizi zirvede hissederiz, ertesi gün sıradanlığın içinde kaybolmuş gibi oluruz. Belki de mesele, bu iniş çıkışları ortadan kaldırmak değil, onların içindeki dengeyi fark ederek yaşayabilmektir.
Yerden biraz yukarıda olmak, umut etmektir. Henüz gerçekleşmemiş ihtimallere inanmak, daha iyisinin mümkün olduğuna dair içimizde bir ışık taşımaktır.
Gökten aşağıda olmak da bir o kadar değerlidir. Çünkü bu, bize insan olduğumuzu hatırlatır: Sınırlı, kırılgan ama aynı zamanda dirençli olduğumuzu...
Gelelim asistanımızın anlattıklarına:
Bir gün ekipçe zor bir ameliyat gerçekleştirdikten sonra hoca, kalan işlerin asistanlar tarafından tamamlanması için gerekli talimatları verir ve ameliyathaneden çıkar. Asistanlar işleri toparladıktan sonra başasistan, son durumu hocasına aktarmak için odasına gider. İçeri girdiğinde hocasını kanepede uzanırken görür. Gerekli bilgilendirmeyi yapıp çıkmak üzereyken hoca, her zaman tekrarladığı “Yerden yukarıdayım, gökten aşağıdayım” sözünü bir kez daha söyler ve asistanın çıkmasını ister.
Asistan, dışarı çıkarken içten içe kızsa da hocasının kanepedeki hâli aklına gelince, söylediği cümlenin somut anlamını o anda kavrar. Evet, hocası gerçekten yerden yüksektedir; çünkü bir kanepenin üzerindedir. Hocası gerçekten gökten aşağıdadır; çünkü hâlâ dünyadadır, hâlâ insandır.
Cümlenin anlamını çözdüğü için çok sevinir. “Yerden yukarıdayım, gökten aşağıdayım” cümlesini kendi kendine tekrar ederek görevinin başına geçer. Bu söz, ne zaman aklına gelse yine tekrar eder ve ardından kendi kendine güler.
Asistanımız bu cümleyi kendince yorumlamış ve bu yoruma ulaşmaktan büyük mutluluk duymuştur. Ancak bu basit sahne, cümlenin yalnızca görünen yüzüdür. Asıl anlamı ise çok daha derinlerdedir.
Bu ifade, kibir ve tevazu arasındaki ince çizgiyi hatırlatır. İnsan bilgisiyle, makamıyla, deneyimiyle yerden yükselebilir; ancak kendini göğe çıkaracak kadar yüceltmemelidir. Ayakları her zaman yere basmalıdır. Çünkü insanı değerli kılan yalnızca yükselmesi değil, sınırlarını bilmesidir.
Modern hayat ise bizi çoğu zaman uçlara iter. Ya hep güçlü, hep başarılı, hep mutlu görünmeye zorlar ya da kendimizi tükenmiş, yorgun, bitkin ve yönsüz hissetmemize neden olur. Oysa gerçeklik, bu iki hâlin arasında bir yerde durur. Gerçek insan, kusursuz bir zirve figürü de tamamen düşmüş bir hikâye de değildir. Gerçek insan, yolculuğun kendisidir.
Belki de o hoca, “Yerden yukarıdayım, gökten aşağıdayım” sözüyle asistanlarına yalnızca bir cümle değil, aynı zamanda bir meslek ahlakı bırakıyordu. Özellikle insan hayatına dokunan mesleklerde kişi, ne kendini ulaşılmaz bir noktada görmeli ne de sorumluluğunu hafife almalıdır. Tam da bu dengeyi kurabilmek gerekir: Bilgisiyle güçlü, insanlığıyla mütevazı olmak.
Hayatın her alanında bu dengeye ihtiyaç vardır. Hepimiz bir şekilde yerden yükseğiz. Bir şeyler biliyor, bir şeyler başarıyoruz. Ama aynı zamanda gökten aşağıdayız. Hatalarımız var, eksiklerimiz var ve öğrenmeye devam ediyoruz. Bu gerçeği kabul etmek, insanı hem güçlü hem de gerçek kılar.
Belki de en sağlıklı yer tam da o aralıktır: Ayağımız yere değmeli ki yönümüzü kaybetmeyelim; ama başımız da göğe yakın olmalı ki hayal kurmayı unutmayalım. Çünkü insanı insan yapan, sadece bastığı zemin değil, aynı zamanda ulaşmak istediği yüksekliktir.
Sonuçta hepimiz biraz yukarıdayız, biraz aşağıda. Tam ortada, tam hayattayız. Ve belki de en çok burada, bu belirsiz dengede kendimiziz.
Çünkü bazen en büyük dersler, uzun anlatımlarda değil; bir kanepede uzanmış hocanın sade bir cümlesinde gizlidir.
