Eskiden marketlerde alışveriş yapılınca sadece fiyatına bakılırdı. Şimdilerde ise fiyatına baktıktan hemen sonra malın arkasını çevirip birtakım tarihlere bakmak moda oldu. Bu tarihler çok eskiler için önem arz etmezken, yeni nesil bu tarihlere bakmadan alışveriş yapamaz oldu.
Market raflarında ürünlerin üzerinde gördüğümüz tarih etiketleri, çoğu zaman tüketiciler için kafa karışıklığına neden oluyor.
Peki, nedir bu tarihler? Gelin birlikte aydınlanalım.
Bunların isimleri “Son Tüketim Tarihi” (STT) ile “Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi” (TETT)’dir.
Şunun açıkça bilinmesi önemlidir ki STT ve TETT aynı şey değildir. Aynı anlamda sanılması ve aralarındaki farkın bilinmemesi, hem sağlığımızı korumak hem de ciddi bir gıda israfını önlemek açısından büyük önem taşırken ekonomik kayıplara da yol açıyor.
Türkiye’de tüketicilerin yaklaşık yüzde 72’sinin bu iki kavram arasındaki farkı bilmediği ortaya konuyor.
Son Tüketim Tarihi (STT); süt, yoğurt, et, tavuk gibi mikrobiyolojik açıdan hızlı bozulabilen ürünlerde kullanılan bir güvenlik sınırıdır. Bu tarihten sonra ürünün tüketilmesi insan sağlığı açısından risk oluşturabilir. Salmonella, Listeria (gıda kaynaklı ciddi enfeksiyonlara yol açan, genellikle çiğ veya kontamine gıdalarla bulaşan bakteriyel patojenlerdir) ve Escherichia Coli (bağırsaklarınızda, sindirim sistemi, idrar yolları ve vücudunuzun diğer bölgelerinde enfeksiyonlara neden olabilen bir bakteri grubudur) gibi zararlı bakteriler, bazen tatta ya da kokuda değişiklik oluşturmadan ciddi zehirlenmelere neden olabilir. Bu nedenle STT’si geçmiş ürünlerin kesinlikle tüketilmemesi gerekir.
Tavsiye Edilen Tüketim Tarihi (TETT); daha çok makarna, bakliyat, konserve, çay, şeker, kuruyemiş ve dondurulmuş gıdalarda kullanılır. Bu tarih, ürünün en yüksek kalite, aroma ve tazelik seviyesini koruduğu süreyi ifade eder. Yani burada söz konusu olan “gıda güvenliği” değil, “ürün kalitesi”dir. Uygun koşullarda saklanan ve ambalajı zarar görmeyen birçok ürün, TETT geçtikten sonra da güvenle tüketilebilir.
Bugün dünyada birçok ülke, gıda israfını azaltmak için “sorumlu tüketim modeli” adı verilen uygulamaları destekliyor. Danimarka’da 2016 yılında açılan WeFood marketi bunun en bilinen örneklerinden biri oldu. TETT’si yaklaşan ürünlerin indirimli satıldığı bu sistem, sürdürülebilir tüketim anlayışının önemli bir parçası hâline geldi. Benzer uygulamalar İngiltere, Japonya, Avustralya ve Singapur’da da yaygınlaşıyor.
Türkiye’de de son dönemde TETT’si yaklaşan ya da geçmiş ürünlerin satıldığı marketler gündeme geldi. Bazı tüketiciler bu ürünlere kuşkuyla yaklaşsa da uzmanlar, uygun şekilde muhafaza edilen ürünlerin yalnızca kalite kaybı yaşayabileceğini, sağlık açısından risk taşımadığını belirtiyor. Nitekim Tarım ve Orman Bakanlığı da yaptığı açıklamalarda, TETT’nin bir “güvenlik sınırı” değil, kalite göstergesi olduğunu vurguluyor.
Asıl dikkat çekici olan ise gıda israfının ulaştığı boyut. Türkiye’de her yıl yaklaşık 23 milyon ton gıda çöpe gidiyor. Üstelik bunun büyük bölümü hâlâ tüketilebilir durumda. İsraf edilen yalnızca yiyecek değil; su, enerji, tarımsal emek, lojistik maliyetleri ve doğal kaynaklar da birlikte kaybediliyor. Uzmanlara göre gıda israfı bir ülke olsaydı, iklim krizine etkisi bakımından dünyanın en büyük sorumlularından biri olurdu.
Evlerde yapılan küçük alışkanlık değişiklikleri bile büyük fark oluşturabilir. “İlk giren ilk çıkar” yöntemiyle eski ürünleri önce tüketmek, alışveriş öncesi ihtiyaç listesi hazırlamak, ürünleri uygun sıcaklıkta saklamak ve etiketleri doğru okumak, israfı azaltmanın en etkili yolları arasında yer alıyor.
Unutulmamalıdır ki bilinçli tüketim yalnızca bütçeyi korumaz; çevreyi, emeği ve geleceğimizi de korur. Tarih etiketlerini doğru okumak ise bu bilinç yolculuğunun en önemli adımlarından biridir.
Çöpe attığımız sadece gıda değildir.
KAYNAK: 1)https://www.diken.com.tr/gida-muhendisi-akdag-tettsi-gecen-gidalar-da-guvenle-tuketilebilir/
2)https://gktd.org/1118-2/
3) https://kirklareli.tarimorman.gov.tr/Haber/2079/Gida-Etiketlerinin-Onemi-Israfa-Karsi-Stt-Ve-Tett-Kavramlarinin-Farki
4)https://www.google.com/search?q=Salmonella%2C+listeria&oq=Salmonella%2C+listeria&gs_lcrp=EgZjaHJvbWUyBggAEEUYOdIBBzc2OWowajeoAgCwAgA&sourceid=chrome&ie=UTF-8&safe=active
5)https://my.clevelandclinic.org/health/diseases/16638-e-coli-infection