Kaymakam Dinçer, ziyarette binlerce yıllık bu eşsiz mirasın; korunması, gelecek nesillere aktarılması, ülke ve ilçe turizmine katkı sağlaması amacıyla yapılan çalışmalar hakkında Alacahöyük Kazı Başkanı Prof. Dr. Tayfun Yıldırım’dan bilgiler aldı.

Alacahöyük’ün yaklaşık 7 bin yıllık geçmişiyle Anadolu'nun en önemli arkeolojik merkezlerinden birisi olduğunu ifade ederek, burada sürdürülen çalışmalara Kaymakamlık olarak gereken her türlü desteği vereceklerini ifade etti.

Alaca Belediye Başkanı Şerif Arslan ise belediye olarak; tarihimize sahip çıkmaya, kültürel değerlerimizi yaşatmaya ve ilçenin turizm potansiyelini artırmaya yönelik çalışmalara kararlılıkla devam ettiklerini belirterek, bu sürece katkı sunan tüm paydaşlara teşekkür etti.

Belediye Başkanı Şerif Arslan, ziyaretten duyduğu memnuniyeti dile getirerek, Alacahöyük ve çevresindeki çalışmaların daha da ileriye taşınması için işbirliğine açık olduklarını belirtti.

Gordion Vakfı Başkanı Kadim Koç ise, Alacahöyük'ün hem tarihi hem de arkeolojik anlamda büyük bir öneme sahip olduğunu vurgulayarak, bölgenin tanıtımına yönelik projelerin desteklenmesinin önemini ifade etti. Ziyaret, karşılıklı işbirliği ve gelecekte yapılacak ortak projelere dair görüşlerin paylaşılmasıyla son buldu.

“Selçuklu'dan sonra, Çorum'da büyük bir Osmanlı şehirciliğini görüyoruz”

Çorum'da özellikle hamamlarda ve türbelerde Osmanlı geleneğinin ön plana çıktığını kaydeden Sevim, “Biz şu anda Kalehisar ören yerindeyiz. Buradaki kazı çalışmalarımız devam ediyor. Burası bir Selçuklu kenti. Ama Selçuklu'dan sonra, Çorum'da büyük bir Osmanlı şehirciliğini görüyoruz. 1420'li yıllarda Çorum fiilen, bir kentleşme hızı ile Osmanlıların hakimiyetine giriyor. Şehir müreffeh bir ortama dönünce Osmanlı döneminde yapılaşma hızla artıyor. Osmanlı'nın başkenti Bursa ve İstanbul'daki hamam planlarının Çorum'da birebir tekrar edildiğini görüyoruz. Kalehisar'da şu an bir Selçuklu hamamını görüyoruz. Şu anda bunu meydana çıkartmaya çalışıyoruz. Tacettin Paşa Hamamında, Ali Paşa Hamamında, Osmancık'taki Mehmet Paşa Hamamı'nda ise Osmanlı geleneği görüyoruz.

Camilerde ise biraz mahalli üslup tarzında mimari görüyoruz. Bu yüzden bizler Çorum'u önemsiyoruz. Kalehisar örenlerinde özellikle bir Türk şehirciliğinin, Selçuklu kentleşmesinin olduğunu görüyoruz. Aynı örneğin Çorum'da tekrar edildiğini görüyoruz. Buna örnek olarak, Çorum Kalesi ve hemen yanındaki Ulu Cami, Güpür Hamamı ve güneyinde Veli Paşa Hanı ve saat kulesi ile bir Türk şehir gelenekçiliğinin Çorum'da devam ettiğini görüyoruz. Biz bu verilerden yola çıkarak Çorum'da bir doktora tezi hazırladık. Hem Selçuklu hem de Osmanlı yapılarını, tüm ilçeleri gezerek ortaya koymaya çalıştık. İnşallah ilerleyen yıllarda da bu çalışmamızı kitap olarak yayımlamaya çalışacağız” dedi.

“Osmanlı'nın başkenti Bursa'da, İstanbul'da bu plan tipini görüyoruz”

İstanbul ve Bursa'daki mimari planların Çorum'daki birçok yapıda gözüktüğünü kaydededen Sevim, “Osmanlı geleneğini daha çok hamamlarda ve bazı türbelerde gördük. Koyunbaba Türbesi'nde, Demirşeyh Türbesi'nde Osmanlı etkisi görülüyor. Güpür Hamamının kadınlar kısmında Selçuklu geleneği, daha sonra yapılmış erkekler kısmında ise Osmanlı geleneğini tespit ettik. Osmanlı hamamlarında sıcaklık kısmı enine dikdörtgen, ortası kubbeli ve çifte aletlidir. Osmanlı'nın başkenti Bursa'da, İstanbul'da bu plan tipini görüyoruz. Bu plan tipinin ilçelerde dahi tekrar edilmesi bizlere plan mimari anlamında Çorum ilinde devam ettiğini gösteriyor” diye konuştu.

Kalehisar Kazı Başkanı Doç. Dr. Mustafa Kemal Şahin, 2021 yılında yapılan kazılarda sağlam bir kandil örneğine rastladıklarını belirterek, “Kandil aydınlatma aracı olarak kullanılıyor. Topraktan ve içi sırlı. Benzer örnekleri Kudaabad Sarayı'nda çıktı. Konya Karatay Medresesinde örnekleri sergileniyor. Birebir aynısı olanlar var. Bu yönüyle çok önemli. Ankara'da kale civarında yapılan kazılarda yarım kandil bulundu. Oda burada bulunan kandilin benzeri. Burada bulunan bir kandil örneği dahi çok şeyleri anlamamızı sağladı” dedi.

Çorum Müzesi'nde yer alan 1.Alaadin Keykubat dönemine ait kitabe hakkında da açıklamada bulunan Doç. Dr. Kemal Şahin, “Kitabe bize 1.Alaadin Keykubat veriyor. Dönem içerisinde 1.Alaadin Keykubat vizyonu en iyi olan sultanlardan birisidir. Zehirlenerek öldürülmeseydi belki bir Moğol saldırısı olmayacaktı. Belki Anadolu Selçuklu Devleti daha uzun süre yaşacaktı. Ama Anadolu Selçuklularını anlayabilmek içinde 1.Alaadin Keykubat dönemini çok iyi bilmek gerekiyor. Bu dönem içerisinde çok büyük bir yapılaşma var. Çünkü 1218 ila 1238 yılları çok önemli. Erken dönem yapıları dediğimiz süreçte 12. Yüzyılın sonu 13. Yüzyılın başlarında Anadolu'daki yerel geleneklerin etkileriyle oluşan bir sanatsal anlayış var. Ama 1224'ten sonra kuralların konulduğu geniş yapılar yapılıyor. Bu bağlama düşündüğümüzde 1.Alaadin Keykubat dönemi her yönüyle çok önemli. Bunun için daha geniş bulgulara ihtiyaç var. Kalehisar'ın bunu sağlayabileceğini düşünüyorum” şeklinde konuştu.

Kalehisar'da hem bilinen hem bilinmeyen bir kent olduğunu dile getiren Kazı Başkanı Doç. Dr. Mustafa Kemal Şahin, Kalehisar'ın Türk tarihi açısından çok önemli bir yere sahip olduğunu söyledi. Kalıntıları günümüze ulaşan medresede, çökme tehlikesine karşı çelik konstrüksiyon yapılması gerektiğini dile getiren Doç. Dr. Şahin, medresenin koruma altına alınmasıyla birlikte içerinde ve çevresinde temizlik ve restorasyon yapabileceklerini söyledi. Şahin, medrese ayağa kaldırıldıktan sonra kültür ve turizm hayatına kazandırılabileceğini ifade etti. Şahin, medresenin Anadolu Selçuklu Devletine ait Çorum'daki tek medrese olduğunu vurguladı.

"Anadolu Selçuklular'dan Çorum'da ayakta kalan tek medrese”

Kalehisar'ın Türk tarihi açısından çok önemli bir yer olduğunu vurgulayan Vali Zülkif Dağlı, “Anadolu Selçuklular'dan bugüne kadar Çorum'da ayakta kalan tek medrese. Anadolu Selçuklulardan günümüze kadar ulaşan tek medrese olduğu için bizim için önemli. Burayı ayağa kaldırmak için Kültür ve Turizm Bakanlığımız, Vakıflar Genel Müdürlüğü ve üniversitelerimizle birlikte çalışmalarımızı hızlandıracağız. Rutin süreçlerin dışında burada daha hızlı nasıl çalışma yapabiliriz hocalarımızla bunun planlamasını yapıyoruz. Bu süreçte Vakıflar Genel Müdürlüğü, İl Özel İdaremiz ve belediyelerimiz en önemli paydaşlarımız olacak” dedi.

Medresenin ayağa kaldırılması için öncülük edeceklerinin altınız çizen Dağlı, “Burası ülkemiz için önemli, kadim medeniyetimiz için önemli. Kadim medeniyetimizin bir eseri. Burayı hep birlikte ayağa kaldıracağız. Kalehisar Medresesi, açık avlulu, iki eyvanlı tek katlı medreseler grubu içerisine giren yapı bu yönüyle önem taşıyor" diye konuştu.

"Çorum'un Anadolu'da Selçukluların merkezi olmasında bu şehir bunu ön plana çıkarıyor"

İncelemelerin ardından bir açıklama yapan Belediye Başkanı Dr. Halil İbrahim Aşgın, daha önceki ziyaretlerinde kazı başkanı Doç. Mustafa Kemal Şahin'in bölgede tek Anadolu Selçuklu kentinin Çorum'da ve Kalehisar'da olduğunu söylediğinde heyecanlandıklarını belirterek, “Kervansarayı, hamamı, kalesiyle bir şehirde olması gereken tüm binaların bir arada olduğu Karadeniz ve İç Anadolu'da başka bir şehir yok. Çorum'un Anadolu'da Selçukluların merkezi olmasında bu şehir bunu ön plana çıkarıyor. Kalehisar, 800 yıllık geçmişe sahip önemli bir yerleşke” dedi.

"Çorum Belediyesi olarak destek vermeye devam edeceğiz"

Çorum Belediyesi olarak bölgede kazıların başlatılması için geçen yıl da sponsor olduklarını hatırlatan Başkan Aşgın, “Bu yıl desteğimizi biraz daha artırarak yeniledik. Kültür varlıklarımızın korunması için sadece biz değil Kültür ve Turizm Bakanlığımız asıl sahibi, koruyucusu. Adnan Menderes Üniversitesi'nin burada katkı ve destekleri var. Kalehisar, Mahmudiye köyünün katkısı var. El birliği ve gönül birliği ile bir Anadolu Selçuklu şehrini ayağa kaldırmanın heyecanı içerisindeyiz. 460 dönümlük alanda bu yapılar ortaya çıktığını düşündüğümüzde heyecanlandık. Tarihimizi, medeniyetimizi, şanlı geçmişimizi düşündüğümüzde göğsümüzün kabarmaması mümkün değil. Bu hayal hepimizin hayali. Gerekli birimlerle buraya olan desteği, ilgiyi artırarak kısa süre içerisinde buranın tekrar ayağa kaldırılması, hanıyla hamamı ile kervansarayı ve kalesi ile örnek bir Selçuklu şehri olarak başla turistler olmak üzere tüm kültür hayatına sunulması heyecan verici. Çorum Belediyesi olarak destek vermeye devam edeceğiz" diye konuştu.

Kazı Başkanı Doç. Dr. Mustafa Kemal Şahin de, Kalehisar'ın Anadolu'da tek bilinen ama aynı zamanda bilinmeyen bir Selçuklu kenti olduğunu ifade ederek, “Çorum'da olması büyük bir avantaj. Büyük kültürel bir birikim olacak. Bu çalışmaların ülkemize büyük bir katkısı olacak. Çorum'da zengin bir potansiyel var. Bunun değerlendirilmesi lazım. Kültürel varlıklar hepimizin. Hepimizin sahiplenmesi lazım. Çorum Belediyesi'ne tarihi ve kültürel mirasa sahip çıkılması noktasında verdikleri destekten dolayı teşekkür ediyorum” ifadelerini kullandı.

Bakın böyle de büyük bir proje, güzel de bir proje yapılmış. Ama bugün gittiğimiz zaman elektrik düğmelerinin dahi söküldüğünü görüyoruz. Yağmalanmış, sökülmüş, klimalar sökülmüş, kapılar bile yerlerde” dedi.

İl Genel Meclis Toplantısı Selahattin Eyyubi Batır Başkanlığında İl Özel İdaresi Toplantısı Salonu'nda gerçekleştirildi. Toplantıda söz alan CHP İl Genel Meclisi Üyesi Ümit Er, Alacahöyük-Gölpınar rekreasyon alanının işletilmeye başlanması gerektiğini dile getirerek yetkililere seslendi. Ümit Er, açıklamasını şöyle sürdürdü:”2016 yılında nihayete ermiş ve yaklaşık olarak o günün parasıyla 10 milyon 800 bin lira kaynak aktarılmış ve proje bitirilmiş. Proje bitirildi ama projenin hangi amaçla kullanılacağı daha önceden çok konuşulmadığı ya da araştırılmadığı için proje bittikten sonra kaderine terk edilmiş. Düşünün, bu imkanlarda paramızın olmadığını düşündüğümüz imkanlarda milyonlarca lira para harcıyoruz, bir tesis yapıyoruz ve bu tesisi kullanamıyoruz.

Neden kullanamıyoruz? Tesisin halen ne şekilde kullanılacağıyla ilgili bir öngörümüz yok. O tesis orada çürüyor. Bu tesisi ben gittim gezdim. Şimdi zaten yatırım almakta özellikle turizm yatırımı almakta zorlanan bir şehiriz. Olanları da koruyamıyoruz. Meclisimizin ve Çorum halkının ilgisine sunuyorum. Sayın Valimiz, rektörümüz, belediye başkanlarımız, şehrin yöneticileri Alacahüyük-Gürpınar rekreasyon alanını ne şekilde değerlendireceksek değerlendirelim.” 

ALACAHÖYÜK’ÜN TARİHİ

Eski Tunç ve Hitit döneminde çok önemli kült ve sanat merkezi olan Alacahöyük' te 4 uygarlık çağı açığa çıkarılmıştır. Alacahöyük arkeolojik araştırmalarda İlk bulgular M.Ö 3500'lü yıllara götürse de bazı bulgular, tarihi 1500 yıl daha geri götürerek M.Ö. 5000'li yıllara kadar dayandığını gösteriyor. Orta Anadolu’da M.Ö yaklaşık 1750 yıllarına kadar süren Hatti Dönemi, Hititlerin Anadolu’ya gelip bir krallık kurmalarıyla son bulmuştur. Ancak, Hatti kültürünün izleri Hitit Uygarlığı içinde de devam etmiştir.[2] Hitit İmparatorluk Çağında Alaca Höyük, mabet-sarayı, temiz ve atık su kanalları, biri kabartmalı olmak üzere anıtsal iki kapısı ve girişinde bulunan şehir suru ile önemli bir kült merkezi olduğu gözükmektedir.

İLK KEŞİF

Alacahöyük ilk olarak 1835 yılında W.G.Hemilton tarafından keşfedildi. 1907 de Th Makridi İstanbul müzeleri adına ilk çalışmalarını başlatmıştır. MÖ 14. yüzyılın ilk yarısında Alacahöyük'ün Orta Doğu'daki siyasî konumunu gösteren ve Amarna mektuplarını esas alarak hazırlanmış olan harita. Alacahöyük'ün esas adı İmat Höyük'tür. Çevreye en yakın bilinen yerleşim birimi Alaca ilçesi olduğu için Alaca adıyla anılır. Atatürk buraya kendi cebinden verdiği 500 Lirayla ilk kazıları başlatmış ve girişiminin sonucu dünyada yankı bulmuştur. Alacahöyük’teki ilk kazılar, Osmanlı arkeolog Theodor Makridi tarafından 1907'de yapıldı. Buradaki kazılar 1935'ten sonra Dr. Hamit Zübeyir Koşay ve Remzi Oğuz Arık'ın başkanlığında yürütüldü.

Bu kazılarda Bakır Taş Çağı'ndan Osmanlı dönemine kadar gelen uzanan dönemlere ait buluntular ele geçti. Alaca Höyük’te 1935 yılı kazılarına Sfenksli Kapı’nın kuzeyinde başlanılan kazılarda, 6-8 metre derinlikte, yazımızın konusunu oluşturan mezarlardan B, R, T işaretli olanları bulunmuş, 10.20 m. derinlikte Geç Kalkolitik Çağ kadar inilmiştir. 1936 yılı kazılarında A,A’,C mezarları günışığına kavuşturulmuş, 13.81 metre derinlikte anatoprağa ulaşılmıştır. 1937-1939 yılları arasında da H, D, E, F, K, L ve S mezarları bulunmuştur. Bugüne kadar mezarların stratigrafisi konusunda çeşitli araştırmalar yapılmış değişik sonuçlara ulaşılmıştır.

Büklükale, Hitit İmparatorluğu'nun stratejik öneme sahip bir şehir

Tablette, Hitit İmparatorluğu'nun felaketle sonuçlanan bir yabancı istilasından da bahsediliyor. Ayrıca tablette, Arzava kralı Tarhuntarado'nun isminin de geçmesi dikkat çekiyor. Bu isim, daha önce Mısır'ın Amarna şehrinde bulunan tabletlerde de tespit edilmişti. Büklükale kazı alanında yapılan bu keşif, bölgenin Hitit İmparatorluğu'nun stratejik öneme sahip bir şehir olduğunu gösteriyor. Kazı çalışmalarında ortaya çıkan bu önemli keşif, tarihin karanlık sayfalarına ışık tutmaya devam ediyor.
Kırşehir Ahi Evran Üniversitesi Arkeoloji Bölümü Öğretim Üyesi ve Kazı Başkanı Doç. Dr. Kimiyoshi Matsumura, İHA muhabirine yaptığı açıklamada, tabletin, Hitit kralının ve kraliçesinin Hurrice dini törenler gerçekleştirdiğini gösterdiğini belirtti. Hurrice yazılı tabletin Anadolu'da sadece Boğazköy, Ortaköy ve Kayalıpınar'da bulunduğunu ifade eden Matsumura, dördüncü yerleşke olarak da Büklükale'de bulunmasının şaşırtıcı olduğunu söyledi.

"Hitit kraliyet ailesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor"

Matsumura, "Hurrice tabletin bulunması, Hitit kralının ve kraliçenin gelip burada Hurrice dini törenler yaptığını gösteriyor. Buraya geldiği kesin. Belki de bir süre burada ikamet etmiş de olabilirler ama tam olarak bilmiyoruz. Hurrice yazılmış tablet Anadolu'da sadece üç yerleşkede bulunuyor: Boğazköy, Ortaköy (Çorum), Kayalıpınar (Sivas). Buralarda Hitit kraliyet ailesinin oturduğunu kesin olarak biliyoruz. Dördüncü olarak bulunan Büklükale'nin nasıl bir şehir olduğu belli değil. Neden burada Hurrice tablet bulundu? Bu, Hitit kraliyet ailesiyle ilişkili olduğunu gösteriyor. Çok önemli şehirlerden biri olması gerekiyor" dedi.
Anadolu'da sadece Boğazköy, Ortaköy ve Kayalıpınar'da Hurrice yazılı tabletlerin bulunduğunu ifade eden Matsumura, Büklükale'de de Hurrice yazılı bir tabletin ortaya çıktığını belirtti. Matsumura, bu tabletin Hitit kraliyet ailesiyle de ilişkili olduğunu düşünüyor. Ayrıca, sadece Katapa'da bulunan Hurrice yazılı duanın Büklükale'de de ortaya çıkmasının sırrını araştırmaya devam edeceklerini kaydetti.

"Katapa ismi neden burada?"

Tabletin büyük bir keşif olduğunu anlatan Matsumura, "Hititçe nasıl dua edilmesi gerektiği yazılıyor, Hurrice ile dua metinleri yazılmış. Bu metinde en büyük keşif ya da sürpriz olarak gördüğümüz şey, Katapa adlı bir şehir isminin ortaya çıkması. Katapa isminin neden Büklükale'de ortaya çıktığı henüz belli değil. Katapa'da yapılması gereken bu dua neden Büklükale'de bulundu? Bu büyük sırrı çözmek gerekiyor" şeklinde konuştu.

"Büklükale'de bulunması çok şaşırtıcı"

Matsumura, tablette ismi geçen Tarhuntarado'nun, 1890'larda Mısır'da Amarna şehrinde bulunan tablette de isminin geçtiğini belirterek, "Ayrıca, bu tabletin içinde şahsi isimler de yer alıyor. Bu şahsi isimlerden en önemli isim; Arzava kralı Tarhuntarado'nun ismi. Arzava kralı Tarhuntarado'nun ismi, 1890'larda Mısır'da, Amarna şehrinde bulunan tabletlerde tespit edilmiş. Amarna şehri, dünyaca meşhur olan Tarhuntarado'nun babası, IV. Amenhotep tarafından inşa edilmiş olan başkentti. Orada bulunan tabletin içinde IV. Amenhotep'un babası, III. Amenhotep tarafından Arzava kralı Tarhuntarado'ya gönderilmiş olan mektup bulundu. O mektupta Boğazköy'ün istila edilmiş olduğunu söylüyor. Arzava kralı ile diplomatik evlilik yaparak ilişkileri güçlendirmek istediğini gösteriyor. Öyle büyük bir olayda sözü geçen kralın isminin Büklükale'de bulunması çok şaşırtıcı" diye konuştu.

Çorum Ticaret ve Sanayi Odası ev sahipliğinde, Çorum Ticaret ve Sanayi Odası, TOBB Kadın Girişimciler İl Kurulu, Avrupa İşletmeler Ağı Projesi işbirliği ve Orta Karadeniz Kalkınma Ajansı Girişimcilik Ekosisteminin Desteklenmesi Sonuç Odaklı Programı kapsamında ‘Kadın istihdamını ve girişimciliğini desteklemek amacıyla "Dijitalleşen Dünyada Markalaşan Kadınlar - Girişimcilik Söyleşisi" gerçekleştirildi.

Söyleşi, başarılı kadın girişimcileri ve bölgemizin TOBB Kadın Girişimciler Kurulu Başkanlarını ve üyelerini bir araya getirerek, girişimcilik dünyasında öne çıkan kadınların başarı hikayeleri ve deneyimleri katılımcılarla paylaşılmasını sağladı. 
Konuşmacı olarak Gliparis Kurucusu Öznur Alkan, KEDV Gıda Mühendisi ve Süt ve Süt Ürünleri Eksperi Nurper Özcan ve İyimser Abla Kurucu Ortağı Aysel Şairoğlu katılım sağladı.