AYAKKABININ DİLİ OLSA… ZEVC İLE ZEVCE ÜZERİNE

Bu başlık size önce tuhaf gelebilir.
“Ayakkabıyı bilmeyen mi var?” diye içinizden geçirmeniz de mümkün.
Haklısınız.
Ama bugün burada anlatmak istediğim şey, yalnızca ayakkabı değil.
Biraz da ayakkabı olmayan tarafı…
Günlük hayatta farkında olmadan kullandığımız kelimelerin önemli bir kısmı bizim sandığımız kadar “bizden” değildir. Arapçadan, Farsçadan, İngilizceden, Almancadan gelen kelimeler, zamanla dilimize yerleşmiş; yabancılığını kaybetmiş, bizden biri olmuştur. Yadırgamayız, sorgulamayız, çoğu zaman kökenini bile düşünmeyiz.
İşte “zevc” ve “zevce” de bu kelimelerden ikisi.
Özellikle belli bir yaşın üzerindekilerin kulağına tanıdık gelir. Osmanlıcadan bugüne sarkan, artık az kullanılan ama derin anlamlar taşıyan kelimeler…
Kelime anlamıyla zevc erkeği, zevce kadını ifade eder. Ancak mesele bu kadar basit değildir. Arapçada zevc, “çiftin her bir teki” demektir. Yani yalnızca koca değil; çiftin kendisi değil, çiftin bir parçası…
Daha da ilginci şu:
Zevc ve zevce kelimelerinin anlamlarından biri de ayakkabının tekidir.
Evet, yanlış okumadınız.
Bir çift ayakkabı değil…
Ayakkabının her bir teki.
Sağ ayakkabı, sol ayakkabının zevcidir.
Sol ayakkabı, sağ ayakkabının…
Tek başına hiçbir anlamı yoktur.
Ancak birlikteyken yol alırlar.
Ayakkabı, menzil almak için giyilir.
Yol için vardır.
Yürümek içindir.
Tıpkı evlilik gibi…
İnsan vücudunda 206 kemik vardır; bunların 52’si ayaklardadır. Ayak, başlı başına mucizevi bir uzuvdur. Birbirinin simetriği gibi görünse de sağ ayakla sol ayak aynı değildir. Küçük parmaklar bile dışa bakar. Ayakkabılar bu farklılığa göre üretilir.
Bu yüzden sağ ayakkabı sola, sol ayakkabı sağa giyilmez.
Ne kadar benzeseler de aynı değildirler.
Ne kadar uyumlu olsalar da eş değildirler.
Ama biri olmadan diğeri işe yaramaz.
İşte zevc ile zevce tam olarak budur.
Birlikte eskirler.
Birlikte taşlara takılırlar.
Birlikte çamura basarlar.
Ve birlikte yol alırlar.
Ne biri diğerinin aynısıdır,
ne de biri diğerinden üstün…
Bu yüzden dil âlimleri der ki:
Aslında kadın-erkek ayrımı için “zevce” denmiş olsa da, her iki eş için de zevc demek dil bakımından daha fasih, daha doğrudur. Çünkü ikisi de çiftin tekidir. İkisi de eksik kalır yalnızken.
Belki de bugün evlilikte en çok unuttuğumuz şey budur:
Aynı olmak değil, aynı yolda yürümek.
Sonuçta;
Zevc ile zevce sadece kelime değildir.
Bir hayat biçimidir.
Bir yol arkadaşlığıdır.
Ayakkabının dili olsaydı belki şöyle derdi:
“Beni tek başına saklama.
Ya birlikte giy,
ya da hiç giyme…”
Ve belki de evlilik tam olarak budur.